افاض الله علينا من بركات انفاسه الشريفة - در تفسير است كه اصل آن به خط مباركش در تصرّف اين حقير محفوظ است : بسم الله الرحمن الرحيم الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ * الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ * مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ * إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ * اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ * صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ به نام خداوند بخشايندهء مهربان سپاس خداى را كه پروردگار جهانيان است ، بخشاينده و مهربان ، صاحب روز قيامت است ، تو را عبادت مىكنيم و از تو يارى مىطلبيم ، ما را هدايت كن به راه راست ؛ راه آنهايى كه برايشان انعام فرموده‌اى نه آنها مغضوب‌اند و نه گمراهان . در اين سوره چند مطلب است : مطلب اول - در اينكه سوره در مكه يا مدينه نازل شده خلاف است و در تحقيق آن فايده نيست و بعضى گويند چون نماز هميشه با فاتحة الكتاب بوده بايد در مكه نازل شده باشد تا مردم عصر اول در نماز بخوانند . مطلب دوم - « الرحمن » را به بخشاينده ترجمه نموديم و « رحيم » را به مهربان ، بين اين دو كلمه اندك فرقى است ، چون ممكن است كسى به دشمن خود چيز ببخشد ولى نسبت به او مهربان نيست . خداوند عالم هم نعمت مىبخشد به دوست و دشمن و هم مهربان است نسبت به دوستان خود و ممكن است بگوييم نسبت به دشمنان نيز مهربان است و عقاب كفار منافى با مهربانى نيست چون لطف او عين قهر است و قهر او عين لطف ؛ مانند طبيبى كه دست مريض را مىبرد و شكمش را پاره مىكند براى مصالح او يا پدرى كه طفل خود را مىزند براى تأديب و شرح اين مطلب در محل خود خواهد آمد ، ان شاء الله . مطلب سيم - خداوند عالم ، طبيعت بشر را طورى آفريده كه اوامر تكوينيهء الهى را با ميل و رغبت انجام مىدهد ، مثلا ارادهء الهى تعلق گرفته كه بنى نوع انسان در عالم باقى بماند و متوقف است بر خوردن غذا و آب و نكاح و تربيت اولاد در